PSİKOTERAPİ YAKLAŞIMLARI
Bilişsel Davranışçı Terapi ve Şema Terapi
Psikoterapide tek bir yaklaşım her kişi için aynı biçimde uygulanmaz. Kullanılan yöntem; başvuru nedeni, kişinin yaşam öyküsü, ihtiyaçları ve terapi hedeflerine göre şekillendirilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) nedir?
BDT, kişinin düşünceleri, duyguları ve davranışları arasındaki ilişkileri inceleyen yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. Kişinin belirli durumları nasıl yorumladığı, bu yorumların duyguları nasıl etkilediği ve ardından hangi davranışların ortaya çıktığı birlikte ele alınır.
Kaygı, kaçınma, olumsuz otomatik düşünceler, mükemmeliyetçilik veya işlevsiz baş etme davranışları gibi örüntüler çalışmanın odağı olabilir.
Şema Terapi nedir?
Şema Terapi, kişinin çocukluk ve ergenlik dönemlerinden itibaren gelişebilen, kendisi ve ilişkileri hakkında köklü düşünce-duygu örüntülerini anlamaya odaklanır. Özellikle tekrar eden ilişki sorunları, yoğun öz eleştiri, terk edilme korkusu, duygusal ihtiyaçların ifade edilmesinde güçlük veya benzer yaşam döngülerinin tekrar tekrar yaşanması gibi konularda kullanılabilir.
BDT ile Şema Terapi arasındaki fark
BDT
Güncel düşünce ve davranış örüntülerini, belirtileri sürdüren mekanizmaları ve yeni baş etme yollarını daha doğrudan ele alabilir.
Şema Terapi
Daha köklü, yaşam boyunca tekrar eden duygusal ve ilişkisel örüntülere; temel ihtiyaçlara ve erken dönem deneyimlere daha geniş yer verir.
Hangi yaklaşımın kullanılacağı nasıl belirlenir?
Bu karar bir “test sonucu” gibi tek seferde verilmez. İlk görüşmelerde başvuru nedeni, sorunların süresi, yaşam öyküsü, kişilik örüntüleri, güçlü yönler ve terapi hedefleri değerlendirilir. Süreç içinde birden fazla bilimsel yaklaşımın tekniklerinden yararlanmak mümkün olabilir.
İlişki ve çift çalışmalarında
Çift ve ilişki çalışmalarında bireysel şemalar, bağlanma örüntüleri ve iletişim döngüleri birlikte değerlendirilebilir. Ayrıntılı bilgi için çift ve ilişki terapisi sayfasına bakabilirsiniz.
Yöntemin değerlendirme çerçevesini Gottman çift terapisi rehberinde; güvenin sarsılmasıyla ilgili soruları aldatma sonrası güven yazısında inceleyebilirsiniz.
Bilgilendirme notu: Hangi psikoterapi yaklaşımının uygun olduğu kişisel değerlendirme sonrasında belirlenir.
Psikoterapi rehberi: yöntem, süreç ve çalışma alanları
Psikoterapi; düşünce, duygu, davranış ve ilişki örüntülerini profesyonel bir çalışma ilişkisi içinde ele alan bir süreçtir. Birine yalnızca ne yapması gerektiğinin söylenmesinden daha kapsamlıdır. Hedefler, uygulanacak yaklaşım ve ilerleme birlikte değerlendirilir.
İlk değerlendirmeden çalışma hedeflerine
Başvurunun konusu kadar sizin için neyin değişmesini istediğiniz de önemlidir. Daha rahat bir sosyal yaşama katılmak, ilişkinizde ihtiyaçlarınızı söyleyebilmek veya kaygı nedeniyle ertelediğiniz bir işi sürdürebilmek farklı hedeflerdir. İlk görüşmelerde bu beklentilerin anlamı, mevcut koşullar ve önceki deneyimler konuşulur. Süreç içinde hedefler yeniden ele alınabilir; başlangıçta konuşulan plan değişmez bir program değildir.
BDT’de düşünce ve davranışlarla nasıl çalışılır?
Bilişsel Davranışçı Terapi, zorlanılan bir durum ile o duruma verilen anlam, duygular ve davranışlar arasındaki bağlantıya odaklanabilir. Örneğin bir toplantıda konuşmaktan kaçınan kişinin aklından geçen düşünceler ve kaçınmanın etkileri birlikte incelenebilir. Farklı yorumları değerlendirme ve uygun adımları günlük yaşamda deneme sürecin parçası olabilir. Bu, yalnızca olumlu düşünmeye çalışmak anlamına gelmez. Kaygı ve anksiyete sayfasında kaçınma döngüsünün günlük yaşama etkileri ele alınır.
Şema Terapi: tekrar eden örüntülere bakmak
Şema Terapi, daha önce açıklanan köklü duygusal ve ilişkisel örüntüleri kişinin bugünkü yaşamıyla birlikte ele alır. Benzer ilişkilerde aynı duyguyu yaşamak veya kendine karşı sürekli çok sert davranmak görüşmede konuşulabilecek örneklerdir. Bir örüntüyü fark etmek tek başına kişiyi ya da ailesini suçlamak anlamına gelmez. Erken yaşantıların anlamı, bugün hangi ihtiyaçların ifade edilemediği ve farklı tepkilerin nasıl geliştirilebileceği kişisel değerlendirmeyle çalışılır.
Başvuru konunuza göre rehberi keşfedin
İlerleme nasıl değerlendirilir?
Yalnızca bir seansın sonunda daha iyi hissetmek değil, günlük hayatta neyin değiştiği de konuşulur. Önceden kaçındığınız bir duruma katılabilmek veya ihtiyaçlarınızı daha anlaşılır ifade edebilmek kişisel hedeflerle ilgili örnekler olabilir. İlerlemediğinizi düşünüyorsanız bunu söylemeniz sürecin önemli bir parçasıdır. Hedefler, görüşme biçimi veya ek değerlendirme gereksinimi yeniden gözden geçirilebilir.
Belirtiler ve değerlendirme süreci üzerine rehberler
Uzun süren ağrıda psikolojik desteğin yeri
Merak edilen sorular
Hangi terapi yöntemine ihtiyacım olduğunu bilmem gerekir mi?
Hayır. Başvururken yaşadığınız güçlüğü ve beklentinizi anlatmanız yeterlidir. Yöntemin uygunluğu değerlendirmeyle ele alınır; bir yaklaşımın adı tek başına sizin için doğru seçim olduğunu göstermez.
Psikoterapi kaç seans sürer?
Başvuru nedeni, hedefler, sorunların süresi ve ihtiyaçlara göre değişir. Önceden kesin bir sayı veya sonuç garantisi vermek uygun değildir. Görüşme sıklığını ve planın ne zaman gözden geçirileceğini sorabilirsiniz.
Terapi ile arkadaşla konuşmak arasındaki fark nedir?
Terapi, belirli hedefler ve mesleki sınırlar içinde yürütülen profesyonel bir çalışmadır. Sosyal destek değerlidir; ancak değerlendirme, yöntem seçimi ve süreç takibi açısından psikoterapinin yerini tutmaz.
Seanslar arasında çalışma yapılır mı?
Kullanılan yönteme ve hedeflere göre gözlem, not tutma veya günlük yaşamda deneme gibi çalışmalar planlanabilir. Amaç bir sınavdan geçmek değildir; yaşantınızı birlikte anlamaya ve yeni deneyimlerden öğrenmeye yardımcı olmaktır.
İlaç tedavisi ile psikoterapi birlikte yürüyebilir mi?
Uygun durumlarda evet. İlaçla ilgili değerlendirmeyi hekim yapar; psikoterapi farklı bir çalışma alanıdır. Birden fazla uzmanla görüşüyorsanız bakımın nasıl koordine edileceğini konuşabilirsiniz.
İçerik güncellemesi: . Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel değerlendirme ve psikoterapi yerine geçmez.