Ergenlerde Erteleme ve Motivasyon Güçlüğü

Erteleme ile tembellik aynı şey mi?

Ertelemeyi kişiliğe yapıştırılan bir etiket olarak görmek açıklayıcı değildir. Bir işi geciktirmenin ne sıklıkla olduğu, sonuçları ve hangi koşullarda ortaya çıktığı önemlidir. Centre for Clinical Interventions, erteleme döngüsünü düşünceler, rahatsız edici duygular ve davranışlarla birlikte ele alır.

Önce somut bir örneğe bakılabilir: Hangi işe başlanacaktı? O sırada hangi düşünce ortaya çıktı? Yerine ne yapıldı? Ertelemenin ardından kısa ve uzun vadede neler oldu? Bu sorular, tartışmayı “istemiyor” yargısından daha ayrıntılı bir değerlendirmeye taşıyabilir.

Her başlayamama durumu erteleme mi?

Uyku değişiklikleri, yoğun kaygı, ilgi kaybı, okulda yaşanan güçlükler veya dikkatle ilgili sorunlar da değerlendirme gerektirebilir. Tek bir davranıştan tanı çıkarılmaz. Gencin arkadaşlıkları, keyif aldığı alanlar ve genel işlevselliği hakkında bilgi almak önemlidir.

Güçlük uzun sürüyor, genci belirgin biçimde üzüyor veya okul ve aile yaşamını etkiliyorsa profesyonel değerlendirme düşünülebilir. Gerekli durumlarda çocuk ve ergen psikiyatrisi ya da başka uzmanlık alanlarından görüş alınması önerilebilir.

Başlangıcı küçültmek nasıl konuşulur?

Erteleme çalışmalarında görevin ne olduğunun netleştirilmesi ve yapılabilir adımlara ayrılması ele alınabilir. “Bütün konuyu bitirmek” yerine başlangıç adımının ne olacağını belirlemek bir örnektir. Planın uygulanamadığı günler de yeni bilgi sağlar; planın kişiye uygunluğu yeniden konuşulur.

Gence hazır bir program dayatmadan şu sorular sorulabilir: “İlk adımın ne olduğunu biliyor musun?”, “Başlarken seni durduran şey ne?” ve “Desteğim nasıl olursa işine yarar?” Bunlar bir tedavi reçetesi değil, yaşanan güçlüğü anlamaya yönelik konuşma örnekleridir.

Ebeveyn desteği nasıl planlanır?

Ailenin gözlemleri ile gencin yaşadığı deneyim aynı olmayabilir. Görüşmede her ikisine de yer açılabilir. Hangi hatırlatmaların yararlı olduğu, hangi konuşmaların gerilimi artırdığı ve evdeki beklentilerin nasıl belirlendiği somut örneklerle ele alınabilir.

Ebeveyn danışmanlığı bu iş birliğini ayrıntılandırır. Amaç yalnızca çalışma süresini denetlemek olarak daraltılmamalıdır; gencin ihtiyaçları ve günlük yaşamı değerlendirme içinde kalmalıdır.

İlerleme için hangi soruları sorabilirsiniz?

• Çalışmanın hedefini hangi günlük durum üzerinden belirliyoruz?
• Başlamak mı, devam etmek mi, tamamlamak mı daha zor?
• Kaygı, uyku veya dikkat için ek değerlendirme gerekiyor mu?
• Denediğimiz adımları ne zaman birlikte gözden geçireceğiz?

Bir hedefin uygunluğu yalnızca tamamlanan soru sayısıyla değerlendirilmez. Görüşmede gencin kendi deneyimine de yer verilmelidir. Hata yapma korkusu öne çıkıyorsa mükemmeliyetçilik ve başarı baskısı rehberi konuyu tamamlar.