KAYGI REHBERİ
Sosyal fobi ve sosyal anksiyete
Sosyal anksiyete, başkalarının yanında hata yapma, olumsuz değerlendirilme veya küçük düşme korkusuyla ilişkili olabilir. Zaman zaman çekinmek doğaldır; korku iş, okul ve ilişkileri belirgin biçimde sınırladığında değerlendirme yararlı olabilir. Amaç kişiyi daha dışa dönük yapmak değil, istediği yaşama daha rahat katılabilmesini desteklemektir.
Sosyal fobi belirtileri nasıl görülebilir?
Toplantıda söz alırken zihnin boşalması, telefon görüşmesini erteleme, insanların önünde yemek yemekten kaçınma veya konuşma sonrasında söylediklerini tekrar tekrar değerlendirme görülebilir. Kızarma, titreme, terleme ve çarpıntı da eşlik edebilir. Burada önemli olan yalnızca kaygının şiddeti değil, kişinin yapmak istediklerini ne ölçüde engellediğidir. 1
Çekingenlik ile sosyal anksiyete aynı mı?
Hayır. Az konuşmayı tercih etmek, yalnız vakitten hoşlanmak veya yeni bir ortamda heyecanlanmak tek başına bozukluk değildir. Değerlendirmede korkunun sürekliliği, kaçınma ve günlük yaşam üzerindeki etkisi ele alınır. “İnsanlarla görüşmek istiyorum ama korkum yüzünden vazgeçiyorum” deneyimi, yalnız kalmayı tercih etmekten farklıdır. Bir internet testi tanı koyamaz. 2
Kaçınmak neden kısa süreli rahatlatır?
Bir sunumdan vazgeçmek o gün rahatlatabilir; fakat zaman içinde benzer durumları deneme fırsatını azaltabilir. Kişi yalnızca yanında biri varsa konuşmaya veya her cümlesini önceden hazırlamaya ihtiyaç duyabilir. Bu davranışların hangilerinin yardımcı olduğu, hangilerinin kaygıyı sürdürdüğü birlikte incelenir. Her önlemi bir anda bırakmak ya da kendinizi en zor ortama atmak zorunda değilsiniz. 1
Sosyal anksiyetede BDT nasıl kullanılır?
Sosyal anksiyeteye yönelik Bilişsel Davranışçı Terapi, olumsuz değerlendirilme beklentilerini ve davranışları birlikte ele alır. Kişinin kendine yönelttiği yoğun dikkat, durum öncesi kaygı ve sonrasında yaptığı sert öz değerlendirmeler üzerinde çalışılabilir. Uygun davranış denemeleri birlikte planlanır. Hedef, korkunun hiç oluşmaması değil, korku varken de önemli etkinliklere katılabilme becerisinin gelişmesidir. 3
Yetişkinler için sosyal anksiyeteye özel bireysel BDT, NICE önerilerindeki tedavi seçeneklerinden biridir. Yaklaşımın uygunluğu kişisel değerlendirmeyle belirlenir; bazı durumlarda psikiyatri değerlendirmesi de gerekebilir. Ayrıntılar için psikoterapi yaklaşımları sayfasına geçebilirsiniz. 3
Ergenlerde okul ve arkadaş ilişkileri
Sınıfta konuşmama, akranlardan uzaklaşma veya okul etkinliklerine katılmak istememe sosyal kaygıyla ilişkili olabilir; fakat tek açıklama bu değildir. Zorbalık, gelişimsel özellikler ve başka güçlükler ayrıca değerlendirilmelidir. Ergenin deneyimini dinlemek, yalnızca “biraz açıl” demekten daha yararlıdır. Aile katılımı ve mahremiyetin nasıl ele alındığını çocuk ve ergen psikolojisi sayfasında okuyabilirsiniz. 2
Görüşmede hangi sorular konuşulur?
“En çok hangi ortamlarda zorlanıyorum?”, “Ne olacağından korkuyorum?” ve “Kaygı nedeniyle neleri erteliyorum?” sorularıyla başlayabilirsiniz. Yakın zamanda yaşanmış bir örnek, sorunu anlatmayı kolaylaştırır. Kendinize tanı koymanız veya bütün yaşam öykünüzü ilk seansta anlatmanız gerekmez. Örneğin bir iş görüşmesine katılmak ya da ders içinde soru sorabilmek sizin için anlamlı bir hedef olabilir.
Merak edilen sorular
İçe dönük olmak sosyal fobi olduğum anlamına gelir mi?
Hayır. Kişilik tercihi ile korku nedeniyle istediğiniz şeyleri yapamamak farklıdır. Kaygı, kaçınma ve yaşamınızdaki etkileri değerlendirilmeden tanı konmaz.
Yalnızca sunum yaparken zorlanıyorum; bu da değerlendirilir mi?
Evet. Kaygı bazı kişilerde özellikle performans durumlarında belirginleşebilir. Hangi durumlarda oluştuğu ve işlevselliği nasıl etkilediği ilk görüşmede konuşulabilir.
Terapide istemediğim bir sosyal ortama zorlanır mıyım?
Davranış çalışmaları gerekçesi açıklanarak, katılımınız ve uygun bir zorluk düzeyiyle planlanmalıdır. İtirazınızı, hazır olmadığınızı veya çalışmayı değiştirme ihtiyacınızı terapistinizle konuşabilirsiniz.
Çarpıntı yaşamak sosyal anksiyete mi, panik atak mı?
Tek bir bedensel belirtiyle ayrım yapılamaz. Korkunun başkalarınca değerlendirilmekle mi, bedensel duyumlarla mı, başka bir durumla mı ilişkili olduğu incelenir. Panik atak rehberini de okuyabilirsiniz.
İlk görüşmeyi online yapabilir miyim?
Uygunluk ve mahremiyet koşulları değerlendirilerek online görüşme planlanabilir. Görüşmeye gelme veya konuşma konusunda zorlanıyorsanız bunu ilk iletişimde kısaca belirtmeniz yeterlidir.
Güncelleme: . Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı, tıbbi değerlendirme veya psikoterapi yerine geçmez.
İlk görüşme hakkında bilgi alın
Klinik Psikolog Dr. Ceren Gülşah Demir’in mesleki yaklaşımını ve Şişli’de yüz yüze veya online görüşme seçeneklerini inceleyebilirsiniz.